Koning Boudewijn­stichting

Burgers & gezondheidszorg

Verantwoordelijkheid

Is het recht op zorg absoluut of is het aan voorwaarden gebonden? En impliceert het recht hebben op zorg ook de plicht (verantwoordelijkheid) om met die zorg op een bepaalde manier om te gaan? De collectieve en onvoorwaardelijke solidariteit ligt vandaag ter discussie en lijkt steeds meer afgewogen te worden ten opzichte van de individuele verantwoordelijkheid voor de eigen gezondheid.

Solidariteit en verantwoordelijkheid, het is een heikele combinatie. Ook de burgers hebben er drie weekends lang mee geworsteld. Maar ze zijn de vraag ‘wat met eigen verantwoordelijkheid over gezondheid’ niet uit de weg gegaan. Integendeel. Uiteindelijk hebben ze een genuanceerd antwoord afgeleverd: ‘ja, mensen zijn verantwoordelijk voor hun gedrag, en dus voor hun gezondheid, maar slechts tot op zekere hoogte.’

In de eerste plaats is het onmogelijk om op individueel niveau te onderscheiden waar de ‘omstandigheden’ stoppen en de ‘persoonlijke’ verantwoordelijkheid begint. Concreet: is de longtumor van mevrouw Y te verklaren door haar rookgedrag of door de schoorsteen van de verbrandingsoven op 300 meter van haar woning? Werd het hartinfarct van mijnheer Z veroorzaakt door zijn zittend leven of had hij van bij de geboorte een groter genetisch risico op dichtslibbende bloedvaten?

Bovendien spelen contextuele factoren een determinerende rol. Niet iedereen heeft dezelfde mogelijkheden, dezelfde kennis en dezelfde kansen om gezond te leven. Er is daarom een collectieve verantwoordelijkheid om die kansen voor iedereen te maximaliseren via preventie en informatie.

Wel zeggen de burgers dat er een verantwoordelijkheid is van elk individu ten aanzien van de collectiviteit. Het individu kan immers genieten van de gezondheidszorg betaald door het collectief. In ruil daarvoor mag men van een persoon wel een inspanning verwachten om gezond te leven. Maar mensen straffen voor hun ongezonde levensstijl – door hen minder gezondheidszorg terug te betalen, hen hogere premies te laten betalen, of hen simpelweg de toegang tot zorg te ontzeggen – gaat te ver. Sommige burgers zien meer heil in het positief aanmoedigen van een gezonde levensstijl onder de vorm van premies. Andere burgers vinden zelfs dat niet nodig. Iemand die gezond leeft, krijgt meestal al vanzelf een beloning: een betere gezondheid.

Burgers leggen met andere woorden een brug tussen het principe ‘verantwoordelijkheid’ en de principes ‘solidariteit’ en ‘rechtvaardigheid’. Wie individueel een gezond leven nastreeft, toont zich dan ook solidair met de samenleving. Solidariteit wordt dan tweerichtingsverkeer.

Koning Boudewijn­stichting

Colofon

De Koning Boudewijnstichting is een onafhankelijke en pluralistische instelling van openbaar nut. Zij steunt projecten en burgers die zich engageren voor een betere samenleving. De Stichting steunt ook initiatieven die gezondheid bevorderen, de levenskwaliteit van patiënten en hun omgeving verbeteren en die bijdragen tot een hoogkwalitatieve, toegankelijke en maatschappelijk aanvaarde gezondheidszorg.

Brederodestraat 21, 1000 Brussel
T. +32 (0)2 500 45 55 – www.kbs-frb.be

Foto: D. Sharon Pruitt (CC BY 2.0)
Design by Kaligram